Khi nhìn một chiếc suit hai cúc hiện đại, nhiều người cho rằng hàng cúc chỉ là chi tiết trang trí hoặc lựa chọn ngẫu nhiên của nhà thiết kế. Thực tế, lịch sử vest cho thấy số lượng và cách sử dụng cúc áo đã thay đổi cùng cấu trúc trang phục, thói quen vận động và quan niệm về vẻ lịch lãm của nam giới.
Quy tắc “cài cúc trên, để hở cúc dưới” không chỉ giúp người mặc tuân thủ phép lịch sự. Nó còn liên quan trực tiếp đến cách chiếc áo được cắt, độ mở của hai vạt và sự cân đối của cơ thể khi đứng, ngồi hoặc di chuyển.
1. Lịch Sử Vest Không Bắt Đầu Từ Chiếc Áo Hai Cúc Hiện Đại
Suit hiện đại không xuất hiện ngay lập tức dưới hình thức áo vest ngắn phối quần tây như chúng ta thường thấy. Trang phục nam châu Âu từng gồm áo khoác dài, áo gile và quần breeches dài qua đầu gối, với nhiều hàng cúc mang cả chức năng cố định lẫn trang trí.
Các hiện vật thời trang châu Âu cuối thế kỷ XVIII cho thấy bộ trang phục ba mảnh gồm áo khoác, waistcoat và quần breeches đã được sử dụng phổ biến trong tầng lớp trung lưu và thượng lưu. Một số áo khoác có đến bảy cúc phía trước nhưng các lỗ cúc được may kín, cho thấy hàng cúc đôi khi chủ yếu mang giá trị trang trí, còn áo được giữ bằng móc ẩn hoặc mặc mở để lộ waistcoat bên trong.
Cúc áo trong giai đoạn này cũng là cách thể hiện vị thế. Chúng có thể được làm từ kim loại đánh bóng, thép cắt cạnh hoặc vật liệu trang trí cầu kỳ, tạo điểm sáng nổi bật trên nền vải màu nâu, xanh đậm, xám hay đen. Khác với suit ngày nay, áo khoác thời kỳ đầu thường có thân dài, cổ cao và nhiều chi tiết. Việc mặc vest vì thế không chỉ phục vụ nhu cầu công việc mà còn phản ánh tầng lớp xã hội, nghề nghiệp và khả năng tài chính của người sở hữu.
Người đọc muốn tìm hiểu tổng quan có thể tham khảo thêm bài lịch sử ra đời của vest và bước ngoặt trong ngành thời trang trên blog Umvestnam.
Bộ trang phục nam ba mảnh cuối thế kỷ XVIII gồm áo khoác dài, waistcoat và quần breeches với nhiều cúc trang trí.
2. Lịch Sử Vest Từ Áo Khoác Dài Đến Bộ Suit Gọn Gàng
Sự thay đổi của vest diễn ra trong nhiều thế kỷ, khi trang phục nam dần chuyển từ hình thức trang trí cầu kỳ sang đường cắt đơn giản, màu sắc trầm và khả năng ứng dụng cao hơn. Bộ suit vì thế trở thành trang phục thích hợp cho cả công việc, nghi lễ và đời sống thành thị.
2.1. Áo Khoác Và Waistcoat Từng Là Hai Lớp Tách Biệt
Trong bộ trang phục ba mảnh truyền thống, áo khoác ngoài và waistcoat đều có hàng cúc riêng. Áo khoác có thể được mặc mở để khoe waistcoat, trong khi waistcoat thường được cài nhằm giữ phần thân gọn gàng.
Waistcoat thời kỳ đầu thường dài hơn áo gile hiện đại và được làm từ chất liệu hoặc màu sắc nổi bật. Trong một số trường hợp, mặt trước được thêu hoa, dùng cúc kim loại hoặc vải có độ bóng để thể hiện sự sang trọng.
Đến thế kỷ XIX, trang phục nam ngày càng tiết chế. Màu áo tối hơn, phần trang trí giảm xuống và cấu trúc áo dần ưu tiên sự tiện dụng. Áo sơ mi cũng chuyển từ lớp trang phục gần như bị che kín thành một phần dễ nhìn thấy trong tổng thể suit.
2.2. Sự Xuất Hiện Của Lounge Suit
Lounge suit được phát triển theo hướng nhẹ và linh hoạt hơn những bộ lễ phục có áo đuôi dài. Áo khoác, quần và đôi khi cả gile được may từ cùng một loại vải, tạo nên tổng thể đồng bộ.
Ban đầu, lounge suit chưa phải lựa chọn trang trọng nhất. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và sự thay đổi của môi trường làm việc khiến kiểu trang phục này dần được sử dụng rộng rãi.
Đường cắt áo ngày càng ngắn, ve áo định hình rõ và số lượng cúc phía trước giảm xuống. Từ đó, hàng cúc không còn trải dài trên toàn bộ thân áo mà tập trung quanh vùng eo, nơi quyết định tỷ lệ giữa vai, ngực và chiều dài chân.
V&A nhận định suit may đo đã hiện diện trong tủ đồ nam giới suốt hơn 400 năm, với hình thức chịu ảnh hưởng từ trang phục hoàng gia, quân đội, tôn giáo và nghề nghiệp. Dạng suit quen thuộc ngày nay được hình thành qua quá trình tinh giản lâu dài, chứ không phải từ một thời điểm duy nhất.
2.3. Vest Thế Kỷ XX Trở Thành Trang Phục Của Đời Sống Hiện Đại
Trong thế kỷ XX, suit liên tục thay đổi theo từng giai đoạn. Những năm 1920 thường gắn với quần cạp cao và phom rộng; thời kỳ sau chiến tranh có phần vai mạnh mẽ hơn; đến cuối thế kỷ, suit lại chuyển dần sang cấu trúc mềm và đường cắt gọn.
Ngày nay, người mặc có thể lựa chọn classic fit, regular fit, slim fit hoặc relaxed fit. Dù phom dáng thay đổi, nguyên tắc cơ bản vẫn là tạo đường vai cân đối, làm thân người trông thẳng hơn và giữ hai vạt áo nằm đúng vị trí.
Bài các xu hướng vest nam nổi bật từ thập niên 1920 đến nay sẽ giúp người đọc thấy rõ hơn sự thay đổi của vai áo, ve áo, quần và chất liệu qua từng thời kỳ.
Suit nam dần chuyển từ áo khoác dài nhiều cúc sang kiểu lounge suit ngắn, gọn và có tính ứng dụng cao.
3. Vì Sao Áo Vest Hiện Đại Thường Có Hai Cúc?
Trong lịch sử vest, số lượng cúc từng dao động từ một đến nhiều cúc tùy loại áo. Tuy nhiên, thiết kế hai cúc trở nên phổ biến vì tạo được sự cân bằng giữa vẻ cổ điển, khả năng tôn dáng và tính linh hoạt trong nhiều hoàn cảnh.
3.1. Hai Cúc Tạo Điểm Nhấn Gần Vòng Eo
Vị trí cúc trên của áo hai cúc thường nằm quanh vùng eo tự nhiên. Khi được cài, chiếc cúc này kéo nhẹ hai vạt áo vào trong, giúp tạo đường chữ V từ vai xuống thân.
Đường chữ V làm phần ngực trông rộng hơn và dẫn ánh nhìn theo chiều dọc. Nhờ vậy, vóc dáng người mặc có cảm giác cao và cân đối hơn.
Nếu điểm cài nút nằm quá cao, thân trên có thể trông ngắn. Ngược lại, cúc đặt quá thấp làm ve áo kéo dài và khiến phần bụng dễ lộ rõ. Thiết kế hai cúc cho phép nhà may điều chỉnh điểm đóng áo mà vẫn giữ được tỷ lệ tự nhiên.
3.2. Hai Cúc Phù Hợp Với Nhiều Vóc Dáng
Áo một cúc thường gắn với tuxedo hoặc những thiết kế có đường ve dài, tạo vẻ thanh thoát và trang trọng. Áo ba cúc mang nét truyền thống hơn nhưng phần chữ V phía trước ngắn, đôi khi khiến thân trên có cảm giác kín và nặng.
Áo hai cúc nằm giữa hai lựa chọn này. Nó đủ trang trọng để mặc trong công việc, đám cưới hay sự kiện nhưng cũng không quá nghi lễ.
Người có chiều cao trung bình, vóc dáng gầy hoặc thân hình đầy đặn đều có thể mặc áo hai cúc nếu chọn đúng vị trí nút, chiều dài áo và độ ôm. Đây là một trong những lý do thiết kế này xuất hiện phổ biến trong các dòng suit may sẵn.
3.3. Hai Cúc Giúp Người Mặc Dễ Đứng, Ngồi Và Di Chuyển
Áo vest không chỉ cần đẹp khi người mặc đứng thẳng. Nó còn phải phù hợp với các hoạt động như bước đi, bắt tay, ngồi xuống, cầm tài liệu hoặc nâng ly.
Khi đứng, cài cúc trên giúp hai vạt áo ổn định và giữ đường eo. Khi ngồi, mở cúc giúp phần thân áo không bị kéo căng hoặc dồn lên bụng.
Thiết kế hai cúc vì vậy vừa tạo điểm cố định rõ ràng, vừa duy trì khoảng mở cần thiết ở phần dưới. Người mặc có thể chuyển đổi nhanh giữa tư thế đứng và ngồi mà không làm mất cấu trúc tổng thể.
Nếu muốn tìm hiểu những thiết kế có nhiều cúc hơn, bạn có thể xem bài vest nam 6 cúc và sức hút của kiểu áo hai hàng cúc.
Cúc trên của vest hai cúc tạo điểm thắt ở eo, trong khi cúc dưới được để mở để hai vạt áo rơi tự nhiên.
4. Lịch Sử Vest Và Quy Tắc Luôn Để Hở Cúc Cuối
Câu chuyện phổ biến nhất cho rằng Vua Edward VII đã tạo nên thói quen để mở cúc cuối do vòng bụng lớn. Tuy nhiên, các nghiên cứu về trang phục nam cho thấy nguồn gốc chính xác của quy tắc này không hoàn toàn chắc chắn và có nhiều cách giải thích khác nhau.
4.1. Câu Chuyện Về Vua Edward VII
Edward VII thường được nhắc đến như người góp phần phổ biến thói quen để hở cúc cuối của waistcoat. Theo câu chuyện truyền miệng, nhà vua không cài được cúc dưới vì vóc dáng đầy đặn, sau đó những người xung quanh làm theo để thể hiện sự tôn trọng.
Tuy nhiên, nhiều bức ảnh vẫn cho thấy Edward VII từng cài đầy đủ hàng cúc waistcoat. Một tạp chí ngành may năm 1908 có đề cập đến cúc áo để mở của nhà vua, nhưng bằng chứng cũng cho thấy phong cách này đã tồn tại trước đó. Vì vậy, Edward VII có thể là người giúp thói quen trở nên nổi tiếng chứ chưa chắc là người sáng tạo ra nó.
Các giả thuyết khác cho rằng quý ông từng mặc hai waistcoat cùng lúc và để mở cúc cuối của lớp ngoài nhằm khoe lớp áo bên trong. Một cách giải thích thực tế hơn liên quan đến việc cưỡi ngựa hoặc ngồi lâu, khi phần dưới của áo cần được mở để người mặc vận động thoải mái.
4.2. Lý Do Quan Trọng Nhất Nằm Ở Cấu Trúc Áo
Dù câu chuyện lịch sử nào chính xác, vest hiện đại được cắt dựa trên nguyên tắc cúc cuối không được sử dụng. Từ vị trí eo trở xuống, hai vạt áo có xu hướng cong nhẹ và tách ra khỏi nhau. Nếu cố cài cúc cuối, vạt áo có thể bị kéo lệch, phần hông căng và ve áo mất đi độ nằm tự nhiên. Người mặc cũng dễ xuất hiện các nếp nhăn tỏa ra từ hàng cúc.
Đây là lý do quy tắc không còn chỉ mang tính truyền thống. Nó đã được đưa vào chính cấu trúc thiết kế, khiến việc để mở cúc cuối trở thành cách mặc giúp áo giữ đúng phom. Các tài liệu hướng dẫn phong cách cổ điển cũng ghi nhận suit jacket thường không được thiết kế để cài cúc dưới cùng, bởi phần trước của áo được cắt cong và mở dần từ điểm này.
4.3. Quy Tắc “Đôi Khi – Luôn Luôn – Không Bao Giờ”
Áo vest ba cúc thường được ghi nhớ bằng nguyên tắc:
- Cúc trên: đôi khi cài.
- Cúc giữa: luôn cài khi đứng.
- Cúc dưới: không cài.
Đối với áo hai cúc:
- Cúc trên: cài khi đứng.
- Cúc dưới: luôn để mở.
Đối với áo một cúc, cúc duy nhất được cài khi đứng và mở khi ngồi. Quy tắc này giúp phần thân áo không bị căng, đồng thời giữ hình ảnh gọn gàng trong những tình huống trang trọng. Khi ngồi xuống, nam giới nên mở toàn bộ cúc của áo vest một hàng cúc. Trước khi đứng lên hoặc bước vào khung hình, cài lại cúc chính sẽ giúp hai vạt nằm ổn định.
Người đang chọn vest có thể tham khảo bài cách thử vest nam với sáu điểm cần kiểm tra để nhận biết tình trạng sai vai, chật thân hoặc sai chiều dài.
Vest hai cúc chỉ cài cúc trên khi đứng; cúc dưới được để mở để bảo vệ đường cong tự nhiên của vạt áo.
5. Những Trường Hợp Không Áp Dụng Máy Móc Quy Tắc Cúc Cuối
Trong lịch sử vest, không phải mọi kiểu áo đều được cắt theo cùng một cấu trúc. Quy tắc cúc cuối chủ yếu áp dụng cho suit jacket một hàng cúc và waistcoat một hàng cúc hiện đại, trong khi một số trang phục nghi lễ hoặc thiết kế hai hàng cúc có cách mặc khác.
5.1. Vest Hai Hàng Cúc
Áo hai hàng cúc có hai dãy nút song song, nhưng không phải toàn bộ số cúc nhìn thấy đều có chức năng cố định. Những cách bố trí phổ biến gồm sáu cúc cài hai, sáu cúc cài một hoặc bốn cúc cài hai.
Một số áo hai hàng cúc được thiết kế để cài toàn bộ cúc chức năng khi đứng. Một số mẫu khác cho phép để mở cúc dưới, tùy đường cắt và phong cách của chiếc áo.
Điều quan trọng là không áp dụng quy tắc áo hai cúc một hàng cúc cho mọi mẫu double-breasted. Người mặc cần quan sát vị trí nút chức năng, độ căng của vạt và hướng dẫn từ nhà may.
5.2. Áo Gile Một Và Hai Hàng Cúc
Với gile một hàng cúc thuộc suit ba mảnh, cúc dưới cùng thường được để mở. Cách mặc này giúp phần gấu áo không bị kéo căng khi người mặc ngồi xuống.
Tuy nhiên, gile hai hàng cúc thường được cài đầy đủ nhằm giữ cấu trúc đối xứng. Một số mẫu gile dùng trong white tie hoặc black tie truyền thống cũng có quy tắc riêng, không nên áp dụng máy móc thói quen để mở cúc cuối.
Khi mặc gile, áo vest khoác ngoài thường được để mở trong một số tình huống để lộ cấu trúc ba mảnh. Người mặc cũng có thể cài áo ngoài khi đứng chụp ảnh, sau đó mở ra lúc di chuyển hoặc ngồi.
5.3. Thiết Kế Thời Trang Phá Cách
Một số nhà thiết kế chủ động thay đổi vị trí, số lượng và chức năng của cúc áo. Có mẫu chỉ dùng một nút, có mẫu sử dụng bốn cúc hoặc đặt nút bất đối xứng để tạo hiệu ứng thị giác.
Trong những trường hợp này, cách cài nên dựa trên chính cấu trúc của áo. Nếu cài nút khiến vạt bị xoắn, ve áo mất nếp hoặc phần bụng xuất hiện nếp chữ X, chiếc nút đó nhiều khả năng không nên được sử dụng.
Dù trang phục mang tính sáng tạo, nguyên tắc cơ bản vẫn là giữ cho áo rơi tự nhiên và không cản trở chuyển động. Kiểu dáng khác lạ chỉ đẹp khi người mặc hiểu chủ ý thiết kế thay vì cố áp dụng một quy tắc duy nhất.
Người yêu thích phong cách truyền thống có thể xem thêm bài những mẫu vest đen cổ điển, trong khi bài phụ kiện áo vest và cách tạo điểm nhấn sẽ hỗ trợ hoàn thiện tổng thể trang phục.
Vest một hàng cúc, hai hàng cúc và áo gile có cấu trúc khác nhau nên quy tắc cài nút cũng không hoàn toàn giống nhau.
Hiểu lịch sử vest giúp người mặc nhận ra rằng chiếc áo hai cúc hiện đại là kết quả của một quá trình tinh giản kéo dài hàng thế kỷ. Từ áo khoác nhiều nút, waistcoat trang trí cầu kỳ đến lounge suit gọn gàng, mỗi thay đổi đều hướng đến sự cân bằng giữa thẩm mỹ và khả năng vận động.
Việc để hở cúc cuối vì thế không đơn thuần là một nghi thức cổ điển. Đây là cách tôn trọng cấu trúc chiếc áo, giúp vạt vest rơi đúng hướng, vòng eo cân đối và người mặc thoải mái hơn khi đứng, ngồi hoặc di chuyển.
